دریچه قلب

آناتومی:
قلب ما یک پمپ عضلانی به اندازه تقریبی مشت گره کرده فرد بزرگسال است که کار اصلی آن هدایت خون به همه اعضاء بدن است . قلب چهار حفره داردکه دو حفره آن در قسمت فوقانی قرار داردو خون از طریق وریدها به آنها تخلیه می شوند که به آنها دهلیز گفته می شود . خون موجود در د هلیزها به داخل دو حفره تحتانی خود وارد می شوند که اصطلاحاً بطن نامیده می شوند . و این بطن ها هستند که خون را از طریق را ههای شریانی به همه بدن پمپ می کنند . برای اینکه خون بطور منظم و با زمان بندی دقیق در مسیرهای صحیح خود به اعضاء مختلف بدن هدایت شود دریچه هایی در مسیرهای ورودی و خروجی بطن ها وجود دارند. از نظر فیزیولوژیک قلب ما به صورت قلب را ست و قلب چپ تقسیم می شود . در قلب راست خون برگشتی از همه اعضاء بدن که خون کم اکسیژنه است ( خون کثیف )وارد دهلیز را ست می شود. سپس خون از ورای دریچه تریکوسپید ( سه لتی) که بین دهلیز راست و بطن راست قرار دارد وارد بطن راست می گردد.سپس با انقباض بطن راست این خون از داخل دریچه ریوی که بین بطن راست و شریان ریوی قرار دارد عبور کرده وارد ریه های ما می شود تا تبادل اکسیژن صورت بگیرد و خون اکسیژن دار یا خون تمیز به وجود آید. در مرحله بعدی این خون تمیز از طریق ورید های ریوی وارد د هلیز چپ می شود و با عبور خون از ورای دریچه میترال که بین دهلیز چپ و بطن چپ قرار دارد خون تمیز داخل حفره بطن چپ می شود و از این جا ست که با ا نقباض عضله بطن چپ خون به تمامی بدن ما پمپ می شود . این توالی به طور مرتب و بدون وقفه حدود 80-60 بار در دقیقه ، در تمامی عمر ما تکرار می شود.

مکانیسم بروز بیماریهای دریچه ای قلب:
در حالت طبیعی هر یک از چهار دریچه قلب ما بصورت دریچه های یکطرفه عمل می کنند یعنی فقط اجازه عبور خون را در یک جهت می دهند . دریچه های ما اجزاء مختلفی دارد که مهترین آن لت ها است . لتها یک سری بافتهای نازک ولی قوی هستند که مانند لنگه های یک در فقط در یک جهت باز می شوند طوریکه در ابتدای انقباض ماهیچه قلب لتهای دریچه از همدیگر جدا می شوند تا خون بدون مقاومت از داخل دریچه عبور کند و در ا نتهای این انقباض لتها بسته شده و در مقابل هم قرار می گیرند تا مانع پس زدن و برگشت خون شوند.


برخی بیماریها سبب می شود تا لتهای یک دریچه پس از عبور خون به خوبی بسته نشده و با همدیگر چفت نشوند. این حالت که سبب پس زدن قسمتی از خون رد شده از لابلای دریچه می شود را (نارسایی دریچه) می نامیم . بر عکس برخی از بیماریها سبب می شود که د هانه دریچه ها تنگ شوند و یا مانع باز شدن کامل دریچه گردند و لذا مقاومتی در برابر عبور خون از لابلای دریچه بوجود می آید و حجم خون عبوری کم می گردد. به این دسته از بیماریها (تنگی دریچه) می گوئیم .
برای اینکه به شگفتی و عظمت خالق خود بیشتر واقف باشیم کافی است بدانیم که هر چهار دریچه قلب ما در هر دقیقه بیش از 70 بار و در هر روز از عمرمان بیش از 000/100 بار باز و بسته می شوند بدون اینکه مانع عبور خون گردند یا اجازه برگشت خون در جهت معکوس را بدهند.
انواع بیماریهای دریچه ای قلب:
دو دسته کلی از بیماریهای دریچه یعنی تنگی و یا نارسائی دریچه در اثر زمینه های بیماری مختلفی ایجاد می شوند که عبارتند از :

الف) رو ماتیسم قلبی:
شایعترین علت درگیری دریچه های قلبی در کشور ما وبسیاری از کشورهای در حال توسعه بیماری رو ماتیسم قلبی است . این بیماری مزمن قلبی سبب می شود که لتها و سایر اجزاء یک دریچه قلبی ضخیم ، سفت، غیر قابل انعطاف و بد شکل شوند و سبب تنگی دهانه دریچه و ایجاد تنگی میترال، تنگی آئورت و تنگی تریکوسپید وخیلی به ندرتً تنگی دریچه ریوی شود.
در این نوع از گرفتاری دریچه ای علاوه بر تنگی دریچه ، درجاتی از نارسائی دریچه هم رخ می دهد. برای فهم بهتر بیماری تصور کنید که یک در با دو لنگه چوبی در اثر تماس با باد و باران کج و معوج شده و چار چوب در هم پوسیده باشد در این حالت لنگه های در نه تنها بطور کامل باز نمی شوند بلکه براحتی بسته هم نمی شوند و به اصطلاح با همدیگر چفت نمی شود و لذا هوای بیرون دائماً به داخل خانه پس می زند.
ب) بیماریهای استحاله ای یا دژنراتیو قلبی:
در این دسته از بیماریها، لتهای دریچه های نازک ، ضعیف و شل شده و سطح دریچه گشادتر می شود. این بیماریها عمدتاً بصورت نارسائی دریچه ای تظاهر پیدا می کنندولی در برخی از انواع به خصوص در بیماران کهنسال بصورت تنگی دریچه آئورت هم تظاهر می یابد.

ج) بیماریهای عفونی:
گاهی در جریان یک آلودگی میکروبی در بدن ، دریچه های قلبی بطور مستقیم درگیر عفونت می شوند و دچار تخریب دریچه می شوند و دریچه کارایی خود را از دست داده و بیمار بطور حاد یا تدریجی دچار نارسائی دریچه می شود.

د) بیماریهای مادرزادی:
تمام دریچه های قلبی ممکن است بصورت مادرزادی دچار تنگی یا نارسائی باشند. همچنین درگیری دریچه های قلبی ممکن است جزئی از یک ناهنجاری قلبی مادرزادی پیچیده باشد.

ه) گاهی در اثر ضربات وارده مستقیم و غیر مستقیم به قلب پارگی هایی در دریچه ایجاد شده و سبب نارسائی دریچه ای می شوند.

بیماریهای دریچه ای قلب چه علائمی ایجاد می کنند؟
اگر چه علائم درگیری هر یک از دریچه های قلبی کمی متفاوت است ولی شایعترین و مهترین علامت عمومی بیماری دریچه ای بروز تنگی نفس حین فعالیت بدنی است. بنابرین وقتی حین بالا رفتن از پله ، دویدن ، راه رفتن در سر بالایی و یا ورزش احساس کنیم نفس کم می آوریم و ناخودآگاه تند تند نفس می کشیم بایستی موضوع را با پزشک خود در میان بگذاریم. این احساس تنگی نفس بخصوص زمانی اهمیت بیشتری دارد که جدیداً ایجاد شده باشد. و یا با انجام فعالیتهای سبک تری که قبلاً به راحتی و بدون مشکل انجام می دادیم ایجاد گردد.
البته یادمان باشد که بیماری های دریچه ای قلب تنها یکی از علل مختلف تنگی نفس هستند و نبایستی نگرانی بی مورد در این زمینه داشته باشیم.
یکی دیگر از علائم مهم این دسته از بیماری های قلبی احساس خستگی زودرس ، احساس ضعف و ناتوانی بدنی است.
بسته به محل و نوع درگیری دریچه قلبی برخی بیماران از دردهای مهم قفسه سینه ،ورم پاها، احساس خفگی و تنگی نفس در حالت درازکش و طاق باز و یا طپش قلب شکایت می کنند . علایم اختصاصی تر بیماری های دریچه های مختلف قلب در مباحث مربوط به خود ذکر شده است.

آیا بیماریهای دریچه ای قلب قابل پیشگیری هستند؟
گر چه در نگاه کلی پیشگیری از این قبیل بیماری قلبی دور از ذهن بنظر می آید ولی با کمی دقت در علل بیماری دریچه قلبی که به آنها اشاره شد می توانیم به درستی به این نتیجه برسیم که بطور غیر مستقیم می شود از بروز این عارضه ها جلوگیری کرد.

مثلاً درمورد ناهنجاری های مادر زادی دریچه ها گر چه خود بیمار نمی تواند نقشی داشته باشد ولی والدین می توانند
با جلوگیری از ازدواج های فامیلی ، مشاوره های ژنتیکی قبل از ازدواج ، عدم مصرف الکل و دخانیات در زمان بارداری، عدم مصرف خودسرا نه دارو در این دوره، نقش بارزی در پیشگیری از بروز برخی از این نا هنجاریها بردارند.